Sazani, Zvërneci dhe mjegulla e madhe shqiptare

Prej muajsh po flitet për investimet e mëdha turistike në Sazan dhe Zvërnec. Megjithatë, sa më shumë kalon koha, aq më shumë duket se projekti po shoqërohet me paqartësi sesa me qartësi. Protestat po shtohen, kundërshtimet po bëhen më të zëshme dhe opinioni publik po ndahet në dy kampe: ata që e shohin si një mundësi historike për zhvillimin e turizmit dhe ata që e konsiderojnë një kërcënim për natyrën, trashëgiminë dhe identitetin e zonës.

Problemi më i madh nuk është vetë projekti. Problemi më i madh është mungesa e informacionit. Kur njerëzit nuk marrin përgjigje të qarta, boshllëkun e mbushin me dyshime. Dhe pikërisht kjo po ndodh sot.

Disa thonë se është zonë e mbrojtur dhe do të shkatërrohet. Të tjerë thonë se po u shitet të huajve. Të tjerë flasin për investitorë izraelitë, për humbjen e biodiversitetit, për zogjtë, për pyjet dhe për plazhet. Në anën tjetër, po shohim edhe reagime nga Greqia, e cila ka ngritur shqetësime që lidhen me karakterin e zonës dhe komunitetin minoritar. Kështu, qytetari i zakonshëm ka mbetur në mes të kësaj mjegulle informacioni, pa e kuptuar më qartë se çfarë po ndodh realisht.

Një element tjetër interesant në gjithë këtë debat është edhe përfshirja e Greqisë. Reagimet dhe interesimi i shtetit grek për zhvillimet në Sazan dhe Zvërnec kanë ngritur pikëpyetje te një pjesë e opinionit publik shqiptar.

Zyrtarisht, shqetësimet janë paraqitur në lidhje me çështje të trashëgimisë kulturore, mjedisit dhe interesave të komunitetit minoritar në zonë. Megjithatë, për shumë qytetarë mbetet e paqartë pse një shtet tjetër tregon kaq shumë interes për një projekt turistik brenda territorit shqiptar.

Kjo bëhet edhe më interesante kur kujtojmë se Greqia është një nga konkurrentët kryesorë të Shqipërisë në turizmin mesdhetar. Të dy vendet konkurrojnë për të njëjtat tregje turistike, për të njëjtët investitorë dhe për të njëjtët pushues që kërkojnë diell, det dhe natyrë.

Natyrisht, askush nuk mund të pretendojë se kundërshtimet vijnë për arsye ekonomike apo konkurruese pa prova konkrete. Por kur një projekt i madh turistik në Shqipëri tërheq vëmendje të veçantë nga një vend që është ndër fuqitë turistike të rajonit, është normale që qytetarët të bëjnë pyetje dhe të kërkojnë më shumë sqarime.

Pikërisht për këtë arsye, transparenca nga institucionet shqiptare bëhet edhe më e rëndësishme. Sa më shumë informacion të ketë publiku, aq më pak hapësirë do të mbetet për teori, dyshime dhe interpretime të ndryshme që sot po qarkullojnë në të gjitha drejtimet.

Si dikush që ka studiuar turizëm dhe ka punuar për pesë vite në Antalya, duke vizituar pothuajse çdo ditë resorte të ndryshme turistike, e shoh debatin pak më ndryshe.

Nëse Shqipëria dëshiron të konkurrojë seriozisht në turizmin ndërkombëtar, nuk mjafton të kemi vetëm plazhe të bukura. Plazhe të bukura ka i gjithë Mesdheu. Turistët sot kërkojnë edhe infrastrukturë, marina, resorte moderne, qendra argëtimi, restorante cilësore dhe shërbime profesionale.

Antalya është shembulli më i afërt. Çdo vit ajo pret miliona turistë nga e gjithë bota dhe është kthyer në një nga destinacionet më të fuqishme turistike në Mesdhe. Ky sukses nuk erdhi vetëm nga deti apo klima. Erdhi nga investimet gjigante që u bënë gjatë dekadave të fundit.

Një pjesë e konsiderueshme e resorteve në Antalya nuk janë ndërtuar vetëm me kapital turk. Ka investitorë nga vende të ndryshme të botës. Por mënyra se si funksionojnë këto investime është e rregulluar me ligje, kontrata dhe mbikëqyrje të shtetit turk. Askush nuk merr një pjesë të bregdetit dhe bën çfarë të dojë. Ekzistojnë rregulla të qarta mbi ndërtimin, mjedisin, punësimin dhe detyrimet financiare.

Edhe Shqipëria ka nevojë për investime të huaja. Duhet të jemi realistë. Ndërtimi dhe menaxhimi i resorteve të nivelit të lartë kërkon investime të mëdha, përvojë ndërkombëtare dhe rrjete globale marketingu. Aktualisht, kapacitetet tona janë të kufizuara për të realizuar projekte të tilla vetëm me kapital vendas.

Por këtu lind pyetja më e rëndësishme: çfarë fitojmë ne?

Kjo është pyetja që duhet të marrë përgjigje para se të fillojë çdo projekt. Sa vende pune do të krijohen? Sa të ardhura do të mbeten në Shqipëri? Sa do të jenë taksat? Çfarë ndodh pas 20 apo 30 vitesh? Cilat janë kufijtë e ndërtimit? Si do të mbrohet natyra? Kush do të monitorojë zbatimin e marrëveshjeve?

Sepse le ta pranojmë edhe një realitet tjetër. Shqipëria shpesh ka vështirësi jo vetëm në tërheqjen e investimeve, por edhe në mbikëqyrjen e tyre. Nëse nuk kemi institucione të forta, rrezikojmë të përfundojmë në situata ku marrim disa para, krijohen disa vende pune dhe pjesa më e madhe e përfitimeve largohet jashtë vendit.

Madje ekziston edhe frika se investitorët mund të sjellin stafin e tyre nga jashtë, ndërsa vendasit të mbeten vetëm me vendet më të thjeshta të punës. Kjo është arsyeja pse çdo kontratë duhet të përmbajë detyrime të qarta për punësimin dhe trajnimin e banorëve lokalë.

Nga ana tjetër, kundërshtarët e projektit kanë të drejtë të kërkojnë garanci për mbrojtjen e natyrës. Por kjo nuk do të thotë se çdo investim duhet refuzuar automatikisht. Nëse do të ndalonim çdo projekt nga frika e dëmtimit të mjedisit, atëherë nuk do të ndërtonim as rrugë, as aeroporte, as marina dhe as hotele. Sfida nuk është të mos zhvillosh, por të zhvillosh me rregulla dhe kontroll.

Prandaj, debati nuk duhet të jetë "po" ose "jo" për turizmin. Debati duhet të jetë "si".

Si do të zhvillohet zona?

Si do të mbrohet natyra?

Si do të përfitojnë banorët?

Si do të monitorohen investitorët?

Dhe mbi të gjitha, si do të garantohet që pasuria natyrore e Shqipërisë të mos shndërrohet në një fitim afatshkurtër për disa dhe një humbje afatgjatë për të gjithë?

Turizmi mund të jetë një bekim ose një problem. Gjithçka varet nga mënyra se si menaxhohet.

Sot, më shumë se kurrë, Shqipëria ka nevojë për transparencë. Sepse kur mungon transparenca, lindin thashethemet. Kur lindin thashethemet, lind frika. Dhe kur lind frika, çdo projekt, sado i mirë apo i keq të jetë, fillon të humbasë mbështetjen e publikut.

Ndoshta problemi më i madh sot nuk është vetë projekti i Sazanit dhe Zvërnecit. Problemi më i madh është se shqiptarët ende nuk e dinë qartë nëse duhet ta mbështesin apo ta kundërshtojnë atë. Dhe kjo ndodh kur informacioni zyrtar është më i vogël se zhurma që krijohet përreth tij.

Derisa të ketë më shumë transparencë, më shumë shpjegime dhe më shumë debat profesional, mjegulla do të vazhdojë të mbulojë Sazanin dhe Zvërnecin. Jo mjegulla e detit, por mjegulla e pasigurisë.