Antalya nuk u ndërtua me beton, por me plan

Sa herë që flitet për investime të mëdha turistike, zakonisht vëmendja përqendrohet te resortet luksoze, hotelet me pesë yje, vilat buzë detit apo milionat e turistëve që pritet të vijnë. Por rrallëherë pyesim: si u krijuan destinacionet që sot konsiderohen modele suksesi?

Një nga shembujt më të mirë është Antalya. Sot ajo pret miliona turistë çdo vit dhe konsiderohet një nga qendrat më të mëdha të turizmit mesdhetar. Megjithatë, Antalya nuk ka qenë gjithmonë kështu. Dikur ishte një qytet i qetë bregdetar, i mbështetur kryesisht në bujqësi dhe tregti.

Ajo që e ndryshoi fatin e saj nuk ishte ndërtimi i hotelit të parë. Ishte vendimi i shtetit turk për ta bërë turizmin një prioritet kombëtar.

Që nga vitet 1960, Turqia filloi të hartonte plane afatgjata zhvillimi. U përcaktuan zonat ku do të zhvillohej turizmi, u investua në rrugë, ujësjellës, energji elektrike, aeroporte dhe infrastrukturë. Para se të vinin investitorët, shteti kishte filluar të ndërtonte themelet mbi të cilat do të ngrihej industria turistike.

Më pas erdhi ligji për nxitjen e turizmit në vitin 1982, i cili u bë pika e kthesës për gjithë industrinë. U përcaktuan rregulla të qarta: ku mund të ndërtohej, sa mund të ndërtohej, çfarë standardesh duhej të respektoheshin dhe çfarë përgjegjësish kishin investitorët. Nuk ishte investitori ai që vendoste gjithçka sipas dëshirës së tij. Investitori duhej të përshtatej me planin.

Në të njëjtën kohë, shteti nuk mendoi vetëm për ndërtesat. Mendoi edhe për njerëzit që do ta menaxhonin këtë industri.

Në të gjithë Turqinë filluan të zhvillohen shkolla profesionale të hotelerisë dhe turizmit, fakultete të specializuara dhe programe praktike në hotele. Studentët nuk mësonin vetëm në auditorë, por kalonin muaj të tërë në praktikë. Kështu u krijua një brez profesionistësh që dinin të menaxhonin hotele, restorante, agjenci turistike dhe destinacione.

Një hotel mund të ndërtohet brenda dy vitesh, por një menaxher i mirë hoteli kërkon vite përvojë. Një resort mund të inaugurohet brenda një sezoni, por një guidë profesionale, një kuzhinier i specializuar apo një ekspert marketingu turistik kërkon vite edukim dhe praktikë.

Më pas erdhi edhe inovacioni që e bëri Antalyan të famshme në të gjithë botën: modeli Ultra All Inclusive.

Turisti nuk blinte më vetëm një dhomë. Ai blinte një eksperiencë të plotë ku gjithçka ishte e organizuar paraprakisht. Ushqimi, pijet, argëtimi, sportet, aktivitetet për fëmijë, koncertet dhe pushimi ishin pjesë e një pakete të vetme. Kjo i dha siguri turistit dhe stabilitet hotelierit.

Por edhe ky model nuk do të funksiononte pa aeroportin, pa rrugët, pa furnizimin me ujë, pa energjinë elektrike, pa stafin e trajnuar dhe pa bashkëpunimin me operatorët turistikë ndërkombëtarë.

Sot, kur në Shqipëri apo në rajon diskutohen projekte të mëdha turistike, shpesh debati reduktohet në dy kampe: ata që i mbështesin verbërisht dhe ata që i kundërshtojnë verbërisht.

Ndoshta pyetja nuk duhet të jetë nëse do të ndërtohet apo jo një resort.

Pyetja duhet të jetë: A kemi bërë planin? A kemi studiuar ndikimin? A kemi përgatitur kuadrot? A kemi shkolla që do të përgatisin stafin? A kemi institucione që do të monitorojnë zhvillimin? A kemi strategji se si do të duket destinacioni pas 20 apo 30 vitesh?

Sepse historia e Antalyas na tregon një gjë shumë të rëndësishme.

Turizmi nuk fillon me hotelin.

Turizmi fillon me planin.

Nëse ndërtojmë vetëm hotele, do të kemi ndërtesa. Nëse ndërtojmë një sistem me rregulla, arsim, profesionistë dhe vizion afatgjatë, atëherë mund të kemi një destinacion të suksesshëm.

Dhe ndoshta ky është mësimi më i madh që mund të marrim nga Antalya. Suksesi i saj nuk u krijua nga betoni, por nga kombinimi i planifikimit, edukimit, menaxhimit dhe durimit. Milionat e turistëve që shohim sot janë thjesht rezultati i një pune që filloi dekada më parë.

Prandaj, sa herë që shohim një projekt të ri turistik, para se të pyesim sa dhoma do të ketë, ndoshta duhet të pyesim: Kush do ta menaxhojë? Kush do të punojë aty? Kush do të sigurojë cilësinë? Dhe a po ndërtojmë vetëm një hotel, apo po ndërtojmë një destinacion?